STREAMORAJęzyk polski · Matura
Jak czytać polecenia z polskiego: wyjaśnij, porównaj, uzasadnij
Czego wymagają czasowniki wyjaśnij, porównaj i wskaż? Autorskie krótkie teksty, odpowiedzi modelowe i kontrola zakresu wniosku.
Od czego zacząć
Pierwszy krok to rozpoznanie czynności, którą masz wykonać. Wskazanie informacji jest innym zadaniem niż wyjaśnienie jej znaczenia.
Wszystkie fragmenty poniżej są autorskie. Odpowiedzi modelowe pokazują sposób pracy z tekstem i nie stanowią oficjalnego klucza CKE.
Najważniejsze zależności
- „Wskaż” wymaga wybrania określonej informacji lub elementu.
- „Wyjaśnij” wymaga pokazania sensu, związku albo mechanizmu, a nie tylko powtórzenia zdania.
- „Porównaj” wymaga wspólnego kryterium i odniesienia do obu elementów. Przy „uzasadnij” przedstaw przesłanki wspierające odpowiedź.
PRZYKŁAD 1
Przykład 1
Tekst: „Koło naukowe przeniosło spotkania z piątku na środę. Liczba obecnych wzrosła z 8 do 12. Organizatorzy chcą sprawdzić frekwencję także w kolejnych tygodniach”. Wyjaśnij, dlaczego planują dalszą obserwację.
Odczytaj dane
Po zmianie terminu zauważono wzrost frekwencji, ale fragment opisuje tylko dotychczasową obserwację.
Nie dopisuj przyczyny
Tekst nie dowodzi, że to wyłącznie zmiana dnia spowodowała wzrost.
Wyjaśnij sens dalszej kontroli
Kolejne obserwacje pozwolą sprawdzić, czy wyższa frekwencja się utrzymuje.
Organizatorzy chcą sprawdzić, czy zauważony wzrost frekwencji utrzyma się w następnych tygodniach.
Nie twierdzimy, że środowe spotkania są zawsze lepsze ani że przyczyna wzrostu została już udowodniona.
PRZYKŁAD 2
Przykład 2
Tekst: „Po nieudanej próbie Ania poprosiła o wskazanie błędu i spróbowała ponownie. Paweł odłożył zadanie, nie sprawdzając przyczyny pomyłki”. Porównaj ich reakcje na niepowodzenie.
Ustal wspólne kryterium
Porównujemy reakcję na nieudaną próbę, nie ogólne cechy charakteru.
Odnieś się do obu osób
Ania szuka informacji o błędzie i ponawia próbę; Paweł odkłada zadanie bez analizy.
Zapisz różnicę bez uogólnienia
Możemy opisać konkretne działania. Nie mamy podstaw, aby twierdzić, że Paweł nigdy się nie uczy.
Ania próbuje rozpoznać błąd i kontynuuje pracę, natomiast Paweł przerywa ją bez ustalenia przyczyny pomyłki.
Odpowiedź ma wspólne kryterium i obejmuje obie osoby.
TWOJA PRÓBA
Spróbuj samodzielnie
Tekst: „W bibliotece ustawiono dodatkowe lampy przy stolikach i wydłużono godziny otwarcia”. Wskaż dwie wprowadzone zmiany.
Zobacz rozwiązanie i sprawdź swoją próbę
Wybierz informacje podane wprost
Polecenie nie wymaga oceny ani wyjaśniania motywacji.
Dodano lampy przy stolikach i wydłużono godziny otwarcia.
Nie dopisujemy np. zakupu nowych książek, ponieważ tekst o nim nie mówi.
Typowe błędy
- Podanie tylko jednej strony porównania.
- Powtórzenie informacji zamiast wyjaśnienia jej znaczenia.
- Przypisanie bohaterowi stałej cechy na podstawie pojedynczej sytuacji.
Zapamiętaj
Podkreśl czasownik polecenia i zakres odpowiedzi, a następnie oprzyj każde twierdzenie na fragmencie.
Pytania i odpowiedzi
Czy mogę dopisać prawdopodobne okoliczności?
Jeżeli zadanie wymaga odpowiedzi na podstawie tekstu, nie traktuj domysłów jak informacji podanych przez autora.
Czy odpowiedź musi mieć dokładnie brzmienie wzoru?
Nie zawsze. Ważne jest zachowanie wymaganego sensu i spełnienie warunków polecenia. Tutaj prezentujemy przykładowe sformułowania.
O materiale i źródłach
To autorskie przykłady i objaśnienia Streamory. Nie są zadaniami z konkretnego arkusza ani oficjalnym kluczem CKE.
Aktualny zakres i warunki egzaminu sprawdzaj w informatorach CKE. Streamora jest niezależną platformą do nauki.
Zauważoną niejasność możesz zgłosić na kontakt@streamora.pl, podając tytuł poradnika i numer przykładu.